Ida van Tiara State (Langgrousterwei 61)
Sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw staat deze naam op de palen bij de ingang van de boerderij, en dat heeft een duidelijke reden want het testament van Ibelle Ida van Tiara uit 1689 is van grote invloed geweest op de geschiedenis van deze boerderij. In dat testament staat dat al haar eigendommen vermaakt worden aan de ‘wesen tot Franequer gealimenteert wordende in het Stads Weeshuys’. Naast 4000 goudguldens en wat huizen in Franeker wordt ook een ‘saete lands tot Nieukerk in Oostdongeradeel’ aan het weeshuis in Franeker geschonken. De weesvoogden mochten zelf bepalen hoe ze met de centen omgingen maar van de boerderij staat in haar testament ‘als willende deselve altoos voor de weeskinderen in het voorschreven huis onderholden wordende, sal worden bewaert’. Dat betekent dat de boerderij nooit mocht (en mag) worden verkocht.
Deze boerderij wordt in 1511 voor het eerst genoemd. Dan is Beynthie Heemstra de eigenaar en huurt Alef Hettesz de boerderij van 68 pondemaat voor 16 goudgulden per jaar. De boerderij wordt ook wel Heemstra Sate genoemd want lange jaren is de boerderij in handen van de Heemstra’s. De laatste van deze familie is Ydt van Heemstra, getrouwd met Johannes van Tiara. Dit echtpaar heeft maar één dochter, de hiervoor genoemde Ibella Ida van Tiara. Als haar moeder in 1650 in de grafkelder van de kerk in Kimswerd wordt bijgezet, is Ibella dus de enige erfgenaam en na haar dood in 1694, als ook zij in de familiegrafkelder in Kimswerd een plaatsje krijgt, worden de wezen in Franeker officieel eigenaar. De boerderij heeft dan een grootte van 80 pm.
In 1760 blijkt dat huurboer Marten Pyters een ‘tamelyk welgesteld boer’ is en 7 koeien en 6 paarden op de helft van zijn boerderij laat grazen, de rest is bouwland. Tegen 1800 zijn er al 10 koeien en doen 8 paarden het veldwerk voor Klaas Jans Heemstra die van de boerderijnaam zijn familienaam heeft gemaakt.
In 1855 is nieuwbouw van de boerderij noodzakelijk (de huurboer kreeg al f 500,- korting ‘vanwege mindere waarde der huizinge en schuure’) en de weesvoogden moeten geld lenen om de 6402 gulden kostende nieuwbouw te bekostigen.
In 1913 is alweer nieuwbouw noodzakelijk en verrees de boerderij die er nu nog steeds staat. Een gedenksteen herinnert aan deze nieuwbouw:
"Hilda Ida / Van Tjara State / in 1913 vernieuwd onder / bewind van de voogden / van het Diaconie Weeshuis / der Ned. Herv. Gem. te Franeker / B.J. Roze. J. Petraeus / R.L. Wynia N. Nammensma"
In 1961 is er nog eens voor f 32.000,- verbouwd waarbij de woonkamer verplaatst werd naar het westen, een aardappelberging in de voormalige hooiberging werd ingericht en de veestallen werden ingekort. Daarna werd overgegaan tot volledige akkerbouw. Alle bijgebouwen op het erf zijn van na 1961.
Door gegevens uit het archief van de weesvoogden van Franeker is het mogelijk om een volledig rijtje huurders op te stellen.
1640 Wilke Sippes
1694 Pyter Martens
1741 Marten Pytters
1760 Pytter Hendriks widdo
1761 Wytse Pytters
1763 Claas Jans (Heemstra)
1818 Klaas Simons Kloostra
1827 Pieter Arjens Kingma
1837 Fetse Jacobs Elzinga
1854 Klaas Venema
1861 Anne Lieuwes Westra
1912 Willem Franzes Kienstra
1922 Pieter Rienk Rienks
1959 Hidde Norder
1982 Jaap Botma
20?? Tseard Doeke Wilman
De weesvoogden namen hun verplichtingen terdege serieus: ze inspecteerden elk jaar de grafkelder in Kimswerd waar de familie Van Tiara hun rustplaats vond en betaalden dan de kerkvoogden de in het testament genoemde 100 gulden (dat bedrag bleef gelijk, van inflatie was geen sprake!) Ook kwamen ze elk jaar op bezoek op de boerderij om te kijken hoe het er voorstond op de landerijen van hun huurder. Meestal waren ze wel tevreden maar niet altijd. Zo staat er in een verslag:
‘Dit kunnen wij nog niet zeggen van de percelen aardappels achter in de plaats; evenmin van de bieten die om het koolzaad gezaaid zijn. Het kweekgras "groede" zal U deze zomer daar nog veel last kunnen bezorgen."
